Odprawa pracownicza – wiedza w pigułce

Ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników dokładnie określa kwestie dotyczące odprawy pracowniczej. Jakie wyróżniamy jej rodzaje, kto może otrzymać świadczenie i kiedy pracodawca ma obowiązek wypłacić je pracownikowi?

Odprawa dla pracownika zwolnionego

Pracodawca zatrudniający co najmniej dwadzieścia osób jest zobowiązany do wypłaty odprawy pracownikowi, który stracił zatrudnienie z niezależnych od niego samego przyczyn. Prawo do jednorazowego świadczenia mają jednak wyłącznie pracownicy, którzy byli zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Mogą oni otrzymać odprawę, jeśli umowa ta została rozwiązana z winy pracodawcy – np. z powodu redukcji stanowisk czy złej sytuacji finansowej firmy. Odprawa pracownicza stanowi pewną rekompensatę dla osoby zwolnionej w ramach zwolnień grupowych lub w trybie indywidualnym. Jej wysokość zależy od wynagrodzenia pracownika przed zwolnieniem oraz okresu zatrudnienia w danym zakładzie pracy i wynosi:

• równowartość miesięcznego wynagrodzenia, jeśli pracownik był zatrudniony krócej niż 2 lata;
• równowartość dwumiesięcznej pensji, jeśli pracownik był zatrudniony przez 2-8 lat;
• równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeśli pracownik był zatrudniony przez 8 lat bądź dłużej.

W stażu pracy uwzględniane są wszystkie okresy, jakie osoba zwolniona przepracowała u danego pracodawcy – nawet jeżeli występowały pomiędzy nimi przerwy.

Odprawa emerytalna i rentowa

Pracownikom spełniającym warunki uprawniające do emerytury lub renty w związku z niezdolnością do pracy przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Nie ma w tym przypadku znaczenia rodzaj umowy, wymiar etatu czy staż. Jej wysokość może być też wyższa niż jednorazowa pensja – takie zapisy muszą jednak zostać uwzględnione w regulaminie wynagradzania bądź innym wewnątrzzakładowym porozumieniu. Co istotne, odprawę związaną z przejściem na emeryturę bądź rentę można uzyskać tylko raz. Jeśli zatem pracownik otrzymał świadczenie z poprzedniego miejsca pracy, nie może uzyskać odprawy ponownie. Co więcej, osobie, która pobrała odprawę rentową, nie przysługuje już prawo do odprawy emerytalnej i odwrotnie.

Odprawa pośmiertna

W razie śmierci pracownika – bez względu na to, czy pracownik zmarł w czasie trwania stosunku pracy, czy w trakcie pobierania zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby – rodzina otrzymuje tzw. odprawę pośmiertną. Przysługuje ona małżonkowi osoby zmarłej oraz innym członkom rodziny, którzy spełniają warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej zgodnie z przepisami o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na wysokość odprawy pośmiertnej wpływa m.in. staż pracy danej osoby w konkretnym miejscu pracy. Jeżeli pracownik był zatrudniony w danym zakładzie krócej niż 10 lat, rodzina otrzyma równowartość miesięcznego wynagrodzenia. W przypadku zatrudnienia przez minimum 10 lat będzie to równowartość trzymiesięcznej pensji, z kolei za osoby zatrudnione w jednym miejscu pracy przez co najmniej 15 lat bliscy mogą liczyć na równowartość sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Odprawa jest dzielona na równe części pomiędzy wszystkich uprawnionych bliskich.

Ogólne warunki wypłacania odprawy

Pracodawca powinien przekazać pracownikowi odprawę pieniężną najpóźniej w dniu, w którym został rozwiązany stosunek pracy. Za ostateczny termin uznaje się datę wypłaty ostatniego wynagrodzenia. Odprawa pracownicza ulega przedawnieniu dopiero po upływie trzech lat od ustania stosunku pracy – w tym okresie pracownicy mają więc pełne prawo ubiegać się o wypłatę środków.